|
Gaziantep El Sanatları |
| Gaziantep Sedef Kakma İşlemeciliği |
 |
Bazı deniz hayvanlarının kabuğunda bulunan ve sedefçilikte kullanılan sert, beyaz ve gökkuşağı pırıltılı, fosforik özelliği olan maddeye sedef, bu maddeyi işleyen kişiye de sedefkar denilir.
Asırlardan beri bilinen sedef, zamanının tekniği ve milletlerin sanat anlayışına göre şekil almıştır. XV.yy'dan sonra Osmanlılar döneminde Türk-İslam sanatının tamamen emrine giren sedef, geometrik desenlerin bitmek tükenmek bilmeyen dizilişleri ile gelişimini sürdürmüştür.
Hammaddesi, midye kabuğu, çeşitli teller ve ceviz ağacı olan Sedef ve Sedefkârlık sanatı asırlarca değişik motif ve desenlerle zenginleştirilerek mimari yapılarda (mescit, saray) süsleme olarak, kullanım eşyalarında( koltuk takım, ayna, resim çerçevesi, sehpa, yazı masası, rahle, mücevher sandığı, baston, etejer) ve silah kabza süslemelerinde kullanılmıştır. Türkiye'de sadece Gaziantep ilimizde yaygın bir şekilde sedef işlemeciliği yapılmakta ve üretilen sedef işlemeler Turistik bölgelere ve yurtdışına ihraç edilmektedir. |
|
|
|
| |
| Gaziantep Aba Dokumacılığı |
 |
Aba, geçmişte deve, öküz ve at tüyünden, keçi kılından ve koyun yününden dokunan özel bir kumaştan yapılan bir erkek giysisidir. Günümüzde ise maliyetin düşürülmesi amacıyla polyesterden özel bir metotla dokunan, üzerinde çeşitli motiflerin bulunduğu, eskiden fakir kimselerin günümüzde ise halkoyunları ekiplerinde erkeklerin üstlerine giydikleri bir giysidir.
Eskiden aba dokumasında kullanılan ipin en büyük özelliği doğal renkli oluşuydu. Renkli dokunmak istenen abanın ipleri istenen renkte kök boyayla renklendirilirdi. Günümüzde daha çok bordo renkli polyester ve değişik renklerde simli ipler kullanılmaktadır.
Aba dokuyan ustalar daha çok kilimci ustalarından olduğundan abalarda da kilim desenleri kullanılmıştır. Bugün bu ustalardan sadece bir iki usta günümüze kalmış olup, son yıllarda bu el sanatının unutulmaması için Gaziantep Üniversitesi tarafından yeni yetişen gençlere bu sanatı öğretmek için kurslar düzenlenmektedir. |
|
|
| |
| Gaziantep Antep İşi El İşlemesi |
 |
Antep işi, beyaz kumaş üzerine iplik sayılarak ve çekilerek
yapılır. Çekilmiş ipliklerin beyaz, sarı, krem rengi
ipliklerle sarılması ve örülmesi ile ajurlar
tamamlanır.
Antep işlerinin hangi yıllarda başladığı kesin
olarak bilinmemekle birlikte 1850’lerde ilk olarak Gaziantep’
in köylerinde erkeklerin başlarına giydikleri terliklerin
motiflerinin, şehirde daha ince kumaşlara işlendiği
bilinmektedir.Antep yöresinde ev hanımları tarafından
yapıldığı için bu adla adlandırılmıştır. Bazı söylentilere
göre de Gaziantep’te yaşayan azınlıklar tarafından yapılmış ve
Avrupa piyasalarına sürülmüştür. Bu gün Gaziantep halkı
tarafından yaygın olarak yapılan işlemelerin eski Türk
işlemeleri karakterini taşıması, bu işlemenin Antep’ in yerli
halkı tarafından yapıldığını göstermektedir.
Günümüzde
işleme tekniği bozulmadan sim,renkli iplikler ve yardımcı
nakış iğneleri kullanılarak çok güzel işlemeler yapılmaktadır. |
|
|
| |
| Gaziantep Bakırcılık |
 |
Gaziantep’te
bakır işleme el sanatının hangi tarihten beri devam edip
geldiği ise bilinmemekle birlikte bakır ve bakır
işlemeciliğinin tarihi insanlık tarihi kadar eskiye
dayanmaktadır. Gaziantep bakır işlemesinin özelliği,
yekpare olarak imal edilmesi, yani lehim ya da benzeri bir
yolla birleştirme yapılmamasıdır. Günümüzde en çok kullanılan
maden işleme olan bakır kalaylanarak Ev, mutfak ve süs eşyası
olarak ilimizde yaygın bir şekilde sürdürülmektedir. Bakır
mamullerinin işlenmesinde çakma ve çizme diye bilinen basit
işleme yönteminin dışında, sadece ilimizde yapılan bir çekiç
ve bir çelik kalemle yapılan işlemedir. Bu işleme yönteminde
bir tek parçanın işlenmesi bazen haftalarca hatta aylarca
sürmektedir. Gaziantep’te üretilen bakır işlemeler mutfak eşyaları ve
turistik süs eşyaları olarak iki grupta
toplanır.
Mutfak Eşyaları:
Sahan(Yemek
Tabağı), Tas (Ayran veya su içmek için kullanılan kap), Kazan
(Yemek pişirmeye yarayan kap), Don Kazanı (Çamaşır yıkamada ve
çamaşırları kaynatmada kullanılan kap), Masere Kazanı(Şire
yani pekmez pişirmede kullanılan büyük kap), Seferiye Tası
(İçerisine yemek koymada ve yemek taşımada kullanılan kap),
Maşrapa(İçerisine su, ayran vb. şeyler konulan kap), Satıl( Su
taşımada kullanılan kap)
Turistik Amaçlı Süs
Eşyaları:
İbrik(El yüz yıkamak ve abdest almak için
içine su konulan kap), Cezve(Kahve pişirmede kullanılan kap),
Vazo(İçerisine çiçek koymaya yarayan büyük ve küçük ebatları
olan kap), Semaver ve Çaydanlık(Çay pişirmede kullanılan kap),
Sini(Tepsi-Üzerinde yemek yemek için, içine kazan,tas ve
benzeri şeylerin konulduğu kaptır) |
|
|
| |
| Gaziantep Kilimcilik |
 |
Antep kilimleri bilinen diğer Anadolu kilimlerinden
tezgah, şekil, dokunuş biçimleri ve nakışları yönünden çok
farklı olamkala birlikte, kilimciliğinin yörede hangi tarihte
başladığı ve hangi aşamalardan geçtiği kesin olarak
bilinmemektedir.
Antep kilimlerinin hammaddesi
öküz,deve ve at tüyü,koyun yünü ve keçi kıllarıdır.
Siyah,felhani,mavi,yeşil boya,cehre sarısı,ceviz kabuğu,cevizi
boz,soğan kabuğu,sumak yaprağı Antep kilimlerinde kullanılan
ilkel boyalardan birkaçıdır. Günümüzde akrilik iplikten
yapılan kilimlerde bulunmaktadır.
Kilim'in yalnız el tezgahlarında
imal edildiği ve bu iş kolunun çok canlı olduğu devirlerde
Gaziantep’te 7000 civarında el tezgahının faaliyette olduğu,
1960’larda bu sayının 100-150’ye düştüğü saptanmıştır. Motorlu
dokuma tezgahlarının yaşamımıza girmesiyle, talep daralması
problemine bir çözüm gibi görülen kalitenin düşürülmesi, Antep
kilimlerine olan talebi daha da azaltmış ve tezgahlar yavaş
yavaş ortadan kalkmaya başlamıştır. Antep
Kilimlerinin bilinen çeşitleri şunlardır; Baklava Dilimi,
Habbap (Nalın) Ayağı, Kuş Kanadı, Zincir Göbek, Dirsek Göbek,
Pençe Göbek, Parmak Göbek, Atom Göbek. |
|
|
| |
| Gaziantep Kutnuculuk |
 |
Kutnu kumaşı dokumacılığı Anadolu'da ve Gaziantep’te çok
eskiden beri yapıla gelen ve yöremizde bir zamanlar çok önemli
bir geçim kaynağı olmuş ve olmaya da devam eden bir el
sanatıdır. Ancak kutnu kumaşının tekstilde ayrı bir yeri var.
Kerem’in Aslı’ya söylediği rivayet edilen bir dize var:
“Hint’ten gelirdi kutnu kumaşı...” Tarihi bir değeri olan
kutnu bezi dokumacılığı, Türkiye’de yalnızca Gaziantep’te
tamamen el tezgahlarında, değişik şekillerde dokunan ipekli
bir dokuma türüdür. 16. yüzyıldan itibaren Gaziantep’te
dokunan kutnu kumaşı, eskiden Anadolu’da özellikle alımlı
giyinmek isteyen insanların hayallerini süslerdi. Anadolu
Selçukluları’ndan bu yana dokunan kutnu kumaşları Osmanlı
padişahları tarafından da elbise olarak diktirilirdi. Görkem,
zarafet ve estetik ifade eden kutnu kumaşların hammaddesi
filoş olan suni ipek ve pamuk ipliğidir. İçinde sentetik
hiçbir madde bulunmadığından sıhhi bir kumaş
türüdür. |
 |
Geçmişi çok eskilere dayanan kutnuculuk;
dünyada basma sanatı yok iken, ipeğin çeşitli boyalara
defalarca batırılarak, kendisine has renk ve motifler
verilerek yapılan bir dokumadır. Kutnu kumaşı yapılırken şu
aşamalardan geçer: Önce bobin halinde olan ip, söküm işlemine
tabi tutularak çile haline getirilir. Söküm işlemi için yörede
‘devre’ adı verilen dört köşeli dolaplar kullanılır. Çözgü
iplikleri çile haline geldikten sonra boyama işine geçilir.
Yüz derecelik boya kazanlarında ipler boyayı emene kadar
bekletilir. Kazandan çıkartılarak sıkılan iplikler
kurutulduktan sonra dokuma sırasında kopmaması için
mezekçilere gönderilerek düzeltilmesi ve kopukların ayrılması
sağlanır. Daha sonra ‘taharlanan’ yani taraktan geçirilen
ipler dokumaya hazır demektir. |
| Daha çok el
tezgâhlarında, kimi yerlerde ise motorlu atölyelerde dokunan
kutnu kumaşı ‘kutnu ve alaca’ olmak üzere ikiye ayrılır.
‘Mecidiye, hindiye, zencirli, kemha, darcı, sedefli, mekkavi,
kürdiye, cütari, rehvancıoğlu, kırkalem, sultan, Osmaniye,
mehtap mercan, sedyeli, çiçekli olmak üzere 60’tan fazla
çeşidi olan kutnunun hakim rengi sarıdır. Altın rengindeki
sarı, kumaşa renk vermekle kalmaz, doğal bir parlaklık sağlar.
Kırmızı, mor, yeşil, bordo, pembe, mavi ve siyah renklerin de
tercih edildiği kumaş, eskisi kadar olmasa da kimi yörelerde
halen giysi olarak kullanılıyor.
Şimdilerde kutnu kumaşı, yöresel bir kıyafet
olarak kullanıldığı gibi, dekoratif amaçlı, çeşitli aksesuar,
turistik giysi, çanta, terlik, perdelik kumaş ve folklor
kıyafeti olarak ta kullanılmaktadır. |
|
|
|