|
Gaziantep Ozanları |
Yolda kaldı gözlerim ol dilberi rana gelecek
Saçı sümbül lebleri mül ruhları hemra gelecek.
Vay anın didei ahusuna düçar olanın
Mestü hayran olacak başına sevda gelecek. |
Gaziantep Edebiyat ve Folklor; Gaziantep eski çağlardan beri önemli bir kültür merkezi olmuştur. Bölge zengin bir kültür birikimine sahiptir. Kültür birikimiyle var olan çok zengin ve renkli bir folklor ortaya çıkmıştır. Türk halkı karşılıklı dayanışma, kardeşlik, bir ve beraber olma duygularıyla gerçek olayları dile getiren kendi türküsünden, koşmasından, destanından, manisinden, atasözünden dünya görüşündenkendi milli edebiyatını ortaya çıkarmıştır.
Gaziantep Türkleri milli benliklerini kaybetmeden tutunabilmek için büyük bir çaba harcamışlardır. Türk kültürünü ve folklorunu zenginleştirerek, çevrede Türk kültürüne bağlı olmayan toplulukları dahi imrendirmek, Türk kültürünü benimsemelerini sağlamak görevini yapmışlardır. Cumhuriyet Dönemi'nde Gaziantep folklor ve kültürü geniş ölçüde derlenmiştir. Gaziantep türküsü ve oyunlarını temsil eden halk oyun ekipleri dış ülkelerde ve yurdumuzun büyük şehirlerinde yapılan yarışmalarda daima başarılı dereceler almışlardır.
Gaziantep halk musikisinde beşikten mezara kadar toplumun bütün yaşantısını, acılarını, sevinçlerini, özlemlerini, sevgilerini öğrenmek mümkündür. Halk ozanları şiir ve musikiyi Türk ruhunda birleştirerek, maniler, koşmalar, türküler, ağıtlar ortaya koymuşlardır. Türk insanının ortak malı olan sözlü edebiyatın güzel örneklerini teşkil eden "türküler" insan ruhunda derin izler bırakırlar ve türküler acıyı, sevgiyi, özlemi, kahramanlığı, yiğitliği, mertliği dile getirirler. Halk türküleri genellikle saz eşliğinde ezgiyle söylenir.
Halk şairleri Türk ruhunu gördüğü olaylar karşısında dile getirmiştir. Türk dilinin gelişmesinde, türkülerin, yaygınlaşmasında halk şairlerinin büyük önemi vardır. Saz şairleri köy köy, düğün düğün, şehir şehir dolaşmışlar türkülerini, manilerini koşmalarını okumuşlar halkı coşturmuşlardır. Türküler içerisinde Karacaoğlan'ın, Kerem, Garip gibi halk ozanlarının deyişleri, aşk ve duygu dolu şiirleri yaygındır. |
|
HALK OZANLARI |
Güneydoğu Anadolu'da Karacaoğlan, Gündeşlioğlu, dadaloğlu, Deli Boran, Aşık Hacı, Alu Beşe gibi ozanların bölge halk edebiyatı üzerinde etkileri görülür. Bu şairler halk tarafından sevilmişler ve benimsenmişlerdir. Halk bu ozanları öyle benimsemiştir ki, bunların kendi bölgesinden, Gaziantep'ten olduklarını kabul etmişlerdir. |
| |
| 1-ÖKSÜZ OĞLAN: |
2-DEDEMOĞLU: |
| Ne zaman yaşadığı kesin olarak bilinmeyen ozan, anlatılan hikayelere göre amcasının kızına sevdalanmıştır. Adanalı bir zenginin bu kızı alması üzerine Öksüz oğlan diyar diyar dolaşarak türküler, şiirler çalıp söylemiştir. |
17. yüzyılda yaşadığı sanılıyor. Uzun Hasan'ın ölümünden sonra Barakalara başkanı Feyzi Bey'in saz ozanı olduğu da söylentiler arasında. Şeyh Bedrettin'in görüşlerini benimsediği bilinmektedir. Türkmen aşiretlerindendir.
ÇARK DEVRİLDİ DOLAP DÖNDÜ |
Ela gözlü benli dilber
Melul mu oldun melul mu oldun
Evel benim idin nazlım
Elin m'oldun elin m'oldun
Ak kınalar yakınmışsın Siyah
sürme çekinmişsin Elvan dona
dıkınmışsın Yoksa dilber gelin
Elin m'oldun elin m'oldun
Selam veririm selam almaz
Bakıp yar yüzüme gümez
Halimi hatırımı sormaz Gavur
Elin m'oldun gavur m'oldun
Öksüz oğlan giydi hırka Yok ki bir bey
verem arka Hökmün geçti Şam'a şarka
Yoksa Sultan Selim m'oldun
Güney illerinde Ali Paşa olarak bilinen bu Türkmen aşığının
asıl adı Alu Beşe'dir. |
Çark devrildi dolap döndü
Ahir zamana düşüptür
Ay yerinde gün yerinde
Küfran salına düşüptür
Yerindedir gece gündüz
Örgülü terazi yıldız
Bir hanhara gidelim biz
Yollar dumana düşüptür
Yağmur yağar biter otlar
Mevç gelür dürlü nimetler
Yar ile danışır yadlar
Har gülüstana düşüptür
Bülbülün zarı figanı
Doldurur iki cihanı
Şu dünyanın sonu fani
Kavli yalana düşüptür
Dedemoğlu der hasretten
Yandı yüreğim gayretten
Umarım ki inayetten
Şah-ı Merdana düşüptür |
|
| |
| 3-GÜNDEŞLİOĞLU: |
4-MİSKİN ALİ: |
| Türkmenlerin Dulkadirli Boyu'na bağlı Gündeş Oymağı'ndandır. Güney illerinde büyük bir ün kazanmış değerli bir halk ozanıdır. |
Barakta tanınmış bir halk şairidir. 18. ve 19. yy.arasında yaşadığı sanılmaktadır. Köyünden sevdiği bir kızdan karşılık alamadığı için duygularını şiire döktüğü anlatılmaktadır. |
| Kaçamadım Ben Züğürtlük Elinden |
Deli Boran |
Kaçamadım ben züğürtlük elinden
Dolanıp belime kuşak oluktur
Nere kaçtım ise kurtulamadım
Geçip ayağıma tutak oluktur
Acımdan ölsem de etmem başağı
Yaradan kayırsın evlat, uşağı
Beğenmezdim kutnu kumaş döşeği
Şimdi kuru yerler döşek oluktur
Yaz gelince oğlaklarım satardım
Ata binip sürülere katardım
Otuz altı direk çadır tutardım
Şimdi gölgeliğim kavak oluktur
Yeraltında mağaralar gezerdim
Yer üstünde ağır sofra yazardım
Nice ağaların sözün bozardım
Şimdi Gündeşi''oğlu uşak oluktur |
Uzak yoldan geldim senin adına
Dökülmüş yüzünde nurun kalmamış
Ezel, kaşın ilen işmar ederdin
Şimdi söylemeğe dilin kalmamış
Havas oldum elindeki badeye
Karşı duram senden gelen kadaya
Çoluk çocuk doldurmuşsun odaya
Bana oturmaya yerin kalmamış
Miskin Alim der ki koymam sıradan
Sürün gitsin engelleri aradan
Şu benim muradım versin Yaradan
Benli sultan hepinizden güzelmiş |
|
| |
| 5-DEDEMOĞLU: |
6-DELİ BORAN: |
| XVII.yy.da yaşamış bir Bektaşi şairidir. Gaziantep-Maraş bölgesi göçerlerinden olduğu söylenmektedir. Şeyh Bedrettin'in görüşlerini benimsediği bilinmektedir. Türkmen aşiretlerindendir. |
Son yüzyılın en güçlü ozanlarındandır. 19. yy.da güney illerimizde büyük bir ün kazanmıştır. Şiirlerinde Karacaoğlan ve Dadaloğlu'nun etkisi görülür. |
| İskan Türküsü |
Deli Boran |
Kalktık Horsandan sökün eyledik.
Düşürdüler bizi tozlu yollara
Omuzda parlıyor uzun kargılar
Aşırdılar bizi karlı doğlara,
Bölük, bölük olu yüklendi göçler
İhtiyarlar bindi, yayadır gençler
Başımıza geldi gördüğümüz düşler
Bizden sonra bir nam kalsın dillere
Oradan kalktık sökün ettik COlab’a
Seksenbin hanadır gelmez hesaba
Deve, koyun çoktur sığmaz hesaba
Susuz hayvanlar inleşir çöllerde.
|
Gam yiyip ağlama divane gönlüm
Daima bu dünya başa dar olmaz
Hakkın kelamını bırakma dilden
Haktan özge bir adama yar olmaz
Tavlada bağlıdır yiğidin atı
Aslı pak olanın söylenir zatı
Altına batsa da iyi olmaz kötü
Aslı ham demirden cevahir olmaz
Atı olan ata biner atlanır
Er yiğitler her cefaya katlanır
Yiğit gölgesinde yiğit saklanır
Kötünün gölgesi hem dalı olmaz
Deli Boran bilin cümleden gani
Hem yaratır alır Allah bu canı
Sen kendini yokla nefsini tanı
Boğaz kırk boğumdur dilde sır olmaz |
|
|
5-ALU BEŞE:
19.yy. sonunda yaşadığı sanılmaktadır. Barak Türkmenlerindendir. Gaziantep ve çevresinde tanınmışbir halk ozanıdır.
Yeşil donlu güvel ördek
Dal boynunu sundur gene
Her bakışın bir kan eder
Eşe'm neler duydum gene
6-KILIÇOĞLU:
Baraklar'ın Azıklı Obası'ındandır.19. asır sonu mutasavvıf halk şairlerindendir
DİĞER ŞAİRLER:
Kul Hasreti (Destanları ve türküleri ile tanınır) Aşık Ali (Ermeni-Türk kavgasını anlatan destanlarıyla tanınır), Kul Mustafa (Türküleri ile tanınan Baraklı şair), Ali Paşa (Torun Oymağı'ndan olup türkü ve destanlarıyla tanınır), Kul Hüseyin (Türküleri ile tanınmıştır.)
DİVAN ŞAİRLERİ:
1-HASİP DURRİ: Gaziantep şairlerinin en güçlülerindendir. Ateş-i Suzan adlı şiiriyle tanınmış kaside ve gazeller yazmıştır.
2-KUSURİ ÖMER EFENDİ: 18.yy. divan şairlerindendir.
3-ABDULLAH EDİP EFENDİ: (1866-1927) Ünlü bir din bilgini olup başarılı şiirler yazmıştır.
4-ABDULLAH NECİP EFENDİ: (1845-1918)
5-ABDÜLMECİT ZADE HAFIZ: 17.yy.divan şairidir.
6-ABDÜLNAFİ EFENDİ: şair ve bilgindir.
7-ARZİ MEHMED DEDE: 17.yy. şairlerindendir.
8-ARZUHALCİ ALİ EFENDİ: (1849-1914) Hattat ve şairdir.
9-BAYTAZOĞLU ABDULLAH: (1819- 1882) Kilisli, şair ve hattattır.
10-HASIRCI ZADE HACI MEHMED AĞA: (1803-1886) Nükte, fıkra ve kıt'alarıyla tanınmış ünlü bir şairdir.
11-AYDİ BABA: (1810-1865) İlahileriyle tanınmıştır.
Halveti pirlerinden Kuşada’lı İbrahim Efendinin halifesi Antep’li Aydi Baba’nın şu ilginç dizeleri;
Senin aşkın bana zühtü takvayı unutturdu
Namazı, mescidi, ibadatı unutturdu.
Acep halet imiş aşkın beni rakkase(dansöze) dönderdi.
Nedem ar ile namusu, vekaratı unutturdu
|
| |
12-HÜSEYİN ASKİ EFENDİ: (1809-1889) Şair ve hattattır.
13-TAHİR, 18. yy. şairlerindendir.
14-MUSTAFA RUHİ, Kilisli şair bilgindir.
CUMHURİYET DÖNEMİ ŞAİRLERİ
1-İSHAK RAFET IŞITMAN: (1889-1944) Öğretmen vatan şiirleriyle tanınmıştır.
2-ŞERİF DAİ: (1879-1927) Hece veznini kullanmış içli bir şairdir. Antep savaşında yazdığı ağıdı ünlüdür.
3-ZEKİ SAVCI: Kahramanlık şiirleriyle tanınan Cumhuriyet döneminin güçlü şairidir.
4-SABRİ GÜZELBEYOĞLU: (1890-1968) Kurtuluş Savaşı'yla ilgili şiirleri olan bir öğretmendir.
5-ŞAKİR SABRİ YENER: (1888-1973) Öğretmen ve şairdir.Kurtuluş Destanı meşhurdur. |
| |
|
